Nieuw op Canvas: Te Gek

En hebben er zich de voorbije jaren veranderingen voorgedaan in onze samenleving die een invloed hadden op ons psychische welzijn?

De Vlaming slikt massaal veel antidepressiva, de wachtlijsten bij psychologen zijn nog nooit zo lang geweest en ons zelfmoordcijfer is schrikwekkend hoog. Iedereen kent wel iemand die ooit in behandeling is geweest. Er is ook sprake van een toenemende medicalisering; mensen grijpen makkelijker naar een pilletje.

Ook Annick merkt in haar omgeving dat ‘er iets aan de hand is’. Ze gaat op zoek naar antwoorden op haar vragen tijdens een reis door Vlaanderen die tegelijk een reis door ons hoofd zal zijn. Ze gaat langs bij psychiaters en psychologen die de vinger aan de pols houden van ons psychische welzijn. Maar ze legt haar oor ook te luisteren bij ‘ervaringsdeskundigen’ die haar getuige laten zijn van hun eigen verhaal. In de zes afleveringen van Te Gek gaat het achtereenvolgens over de toenemende identiteitsproblemen; de geestelijke gezondheid van onze jeugd; de biologischneurologische benadering van psychische problemen; het verband tussen geestelijke gezondheid en criminaliteit; de invloed van relaties op ons geestelijk welzijn en de toenemende psychologisering van onze samenleving.

De programmareeks Te Gek probeert net als de gelijknamige organisatie Te Gek!? de stilte rond psychische problemen te doorbreken.

AFLEVERING 1: IDENTITEIT – DINSDAG 4 OKTOBER
Annick Ruyts vertrekt op reis. Deze keer geen verre, exotische bestemmingen zoals we dat van haar gewoon zijn maar een mentale reis door het hoofd van de Vlaming anno 2011. Ze verdiept zich in psychische problemen die kenmerkend zijn voor de samenleving van vandaag en die vroeger nauwelijks of niet voorkwamen. In deze eerste aflevering gaat het over identiteitsproblemen. Berenice werd getroffen door een zware burn-out. Ine verbleef twee jaar in een psychiatrisch ziekenhuis waar ze vocht tegen borderline. En Pascal gleed door zijn compulsief gamegedrag weg in een virtuele wereld. Experten Paul Verhaeghe, Dirk De Wachter en Stijn Vanheule lichten toe.

Drie getuigen staan centraal in deze eerste aflevering: Berenice werd getroffen door een zware burn-out en vluchtte weg uit de ratrace waarin ze jarenlang meedraaide. Anderhalf jaar lang was ze uit de running. De burn-out heeft haar leven drastisch veranderd. Na een moeilijke jeugd die gepaard ging met eetstoornissen, verbleef Ine twee jaar in een psychiatrisch ziekenhuis waar ze vocht tegen borderline. En Pascal gleed weg in een virtuele wereld die langzaam maar zeker zijn offline leven begon over te nemen. Drie moedige getuigenissen van drie gewone mensen.

In welke mate hebben maatschappelijke evoluties een invloed op onze psychische gezondheid? Is het vandaag moeilijker om een eigen identiteit op te bouwen dan vroeger? Met deze en vele andere vragen gaat Annick te rade bij een rist topexperten in de psychologie/psychiatrie.

Volgens professor Paul Verhaeghe is er niet alleen een toename van psychische problemen maar is ook de aard van die problemen veranderd: ze hebben allemaal te maken met identiteit. Psychiater Dirk De Wachter heeft het over de ‘borderline tijden’ waarin we vandaag leven, hij zegt dat we allemaal ‘een beetje borderline’ zijn. En psycholoog Stijn Vanheule legt dan weer de link naar ons professionele leven of hoe we vandaag onze identiteit meer en meer halen uit wie we zijn op ons werk.

De experten
Huub Boonen is sedert 2003 als klinisch psycholoog werkzaam binnen de CAD (Centra voor Alcohol- en andere Drugproblemen). Hij geeft psychotherapie aan mensen met een verslavingsprobleem en hun verwanten, hoofdzakelijk mensen met een alcohol- en/of medicatieprobleem. Naast het werken met middelenverslaafden heeft Huub Boonen zich altijd ook gericht op het aanbieden van begeleiding aan mensen met compulsief internetgebruik.

Dirk De Wachter is psychiater en psychotherapeut. Hij is diensthoofd systeem- en gezinstherapie aan het Universitair Psychiatrisch Centrum K.U.Leuven Campus Kortenberg. Hij is opleider en supervisor in de gezinstherapie in verschillende centra in binnen- en buitenland. In 2012 verschijnt zijn boek 'Borderline Times, het einde van de normaliteit.' Paul Verhaeghe is klinisch psycholoog en psychoanalyticus. Hij is hoogleraar en vakgroepvoorzitter aan de Universiteit Gent. In 2009 publiceerde hij Het einde van de psychotherapie, waarin hij pleit voor een andere visie op de hedendaagse psychische problemen en een grondige herwaardering van de psychotherapie. In 1998 raakte hij bekend bij een breder publiek door zijn boek Liefde in tijden van eenzaamheid, een kritische analyse van de hedendaagse verhoudingen tussen man en vrouw. Dit werk werd opnieuw uitgegeven in 2011.

Stijn Vanheule is klinisch psycholoog en werkzaam als professor aan de Faculteit Psychologie van de Universiteit Gent. Hij doceert er psychoanalyse en klinische psychodiagnostiek. Vanheule is onder meer gekend voor zijn kritische blik op het labelen van kinderen. Een kind is veel meer dan zijn leerprobleem.

Te Gek – Aflevering 1: identiteit – dinsdag 4 oktober om 22.05 uur

AFLEVERING 2: DE JEUGD VAN TEGENWOORDIG – DINSDAG 11 OKTOBER
In de vorige aflevering heeft Annick Ruyts ervaren hoe de snel veranderende samenleving een invloed kan hebben op de psychische gezondheid van volwassenen. Maar hoe gaan onze kinderen en jongeren daar mee om anno 2011? Velen van hen krijgen vandaag een ‘label’ opgespeld en dat is op z’n zachtst gezegd een opmerkelijk fenomeen. Bart en Lien kregen van jongs af aan zo’n label: respectievelijk ‘ADHD’ en ‘Autisme Spectrum Stoornis’ (ASS). En Felix ondervond aan den lijve dat cannabis al lang geen softdrug meer is. Experten Marina Danckaerts, Annemie Aerts, Stijn Vanheule en Inez Vandenbussche lichten toe.

Nooit eerder werden de diagnoses ‘ASS’ en ADHD zo vaak gesteld als vandaag. In die mate zelfs dat wachtlijsten bij kinderpsychiaters kunnen oplopen tot twee jaar. Annick praat met twee jongeren over de manier waarop zij hun ‘label’ ervaren. Bart studeert aan Groep-T in Leuven. Hij vertelt ons over de voor– en nadelen van ADHD. Lien kreeg enkele jaren geleden te horen dat ze lijdt aan ASS. Ze neemt ons mee naar een bijzondere wereld waar geluiden en aanrakingen kunnen leiden naar kortsluitingen en waar elke vorm van empathie ontbreekt. Toch slaagt Lien erin om een normaal leven op te bouwen: ze is een graag geziene leerling in het algemeen onderwijs, bezorgt menig toeschouwer kippenvel met haar zangtalent en droomt ervan om later les te geven. Labels zijn controversieel. Ook in de wetenschap zijn de meningen ietwat verdeeld. Kinderpsychiater Marina Danckaerts, een autoriteit in ADHD, ziet de voordelen in van vroege diagnoses terwijl psycholoog Stijn Vanheule oproept tot voorzichtigheid en pragmatisme. Over ASS praat Annick met Annemie Aerts, die een jarenlange praktijkervaring heeft opgebouwd als coördinatrice in het ‘geïntegreerd onderwijs’ (GON). Naast een toenemend aantal jongeren met ADHD en autisme krijgt de kinder– en jongerenpsychiatrie de laatste jaren ook meer en meer te maken met een ander opmerkelijk fenomeen: psychose na cannabisgebruik. Ook Felix heeft aan den lijve ondervonden dat cannabis allang geen softdrug meer is. Dat onderschrijft ook kinderpsychiater Inez Vandenbussche. Zij legt uit hoe cannabis kan leiden tot een psychose.

De experten
Annemie Aerts, 45, is mama van 4 kinderen en onderwijzeres met 22 jaar ervaring in het buitengewoon onderwijs, lager en middelbaar voor leerlingen met leerstoornissen, gedragsproblemen en autisme. Ze is meer dan 10 jaar werkzaam in het autisme-veld, bachelor autisme, nascholer autisme, intern begeleider autisme van de katholieke onderwijskoepel VVKBuO, coördinator van GON voor leerlingen met autisme in secundaire en hogescholen, leiding van een gespecialiseerde autisme-school binnen BuSO OV3.

Professor doctor Marina Danckaerts is afdelingshoofd-kliniekhoofd op de afdelingen Psychiatrie en Kinderpsychiatrie van het UZ Leuven. Ze geldt als autoriteit inzake ontwikkelingsstoornissen, met name ADHD, tics en autisme. Ze is betrokken bij meerdere onderzoeksprojecten rond ADHD en is co-auteur van de Europese Klinische Richtlijnen voor diagnose en behandeling van ADHD.

Stijn Vanheule is klinisch psycholoog en werkzaam als professor aan de Faculteit Psychologie van de Universiteit Gent. Hij doceert er psychoanalyse en klinische psychodiagnostiek. Vanheule is onder meer bekend om zijn kritische blik op het labelen van kinderen. Een kind is veel meer dan zijn leerprobleem.

Dr. Inez Vandenbussche is kinder- en jeugdpsychiater. Ze heeft de leiding over de residentiële afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie (Medisch Psychologische Kliniek) van het UPC-KULeuven, UZ Gasthuisberg. Van januari 2002 tot en met augustus 2010 was zij tevens diensthoofd van de K-dienst Pathways, de jeugdafdeling van de psychiatrische kliniek van de Broeders Alexianen te Tienen. Pathways richt zich op adolescenten met een drugsproblematiek in combinatie met een jeugdpsychiatrische problematiek. Zij heeft ruime ervaring in het werken met jongeren met drugsproblemen, hun ouders en hun context.

Te Gek – Aflevering 2: De jeugd van tegenwoordig – Dinsdag 11 oktober om 22.05 uur

AFLEVERING 3: ZIJN WIJ ONS BREIN? – DINSDAG 18 OKTOBER
Sommige wetenschappers zijn ervan overtuigd dat psychische aandoeningen puur chemische processen in de hersenen zijn. Annick Ruyts onderzoekt in deze derde aflevering of die hersenwetenschap ondertussen voor nieuwe inzichten heeft gezorgd in de behandeling van psychische aandoeningen. Ze praat daarover met verschillende getuigen en experten. Simonne lijdt aan een chronische depressie en kreeg elektroshocktherapie. Peter kreeg een elektrode ingeplant in de hersenen om zijn dwanggedrag een halt toe te roepen. Een andere Peter kreeg jaren geleden de diagnose schizofrenie. Experten Patrick Allegaert, Trudy Dehue, Loes Gabriëls en Jim Van Os lichten toe. Hersenwetenschap is alom tegenwoordig. Neurotransmitters, frontale kwabben, limbische systemen, enz. ‘Wij zijn ons brein’: dat is het refrein. Waarom is hersenwetenschap de nieuwe religie in de psychiatrie? Wetenschappers vandaag zoeken en masse naar biologische verklaringen voor psychische problemen maar dat is niet altijd zo geweest. Patrick Allegaert van het Dr. Guislain Museum schetst de verschillende stromingen binnen de psychiatrie van de afgelopen eeuw.

Ook in deze aflevering praat Annick Ruyts met diverse getuigen en experten. De Nederlandse professor en wetenschapsfilosofe Trudy Dehue schreef het ophefmakende boek ‘De depressie-epidemie’. Met een uiterst kritische blik benadert zij de hele ‘hersenhype’ en het biologische gedachtegoed dat vandaag onderwezen wordt aan onze universiteiten.

Annick ontmoet ook Simone, die al vele jaren depressief is. Ze volgde een lijdensweg van de ene therapie naar de andere, waarbij elke behandeling zijn voor- en nadelen bleek te hebben. En dan blijkt elektroshocktherapie, een behandeling die haar oorsprong heeft in de jaren ’30, het meest effectief. Maar wat weten we na al die jaren eigenlijk over onze hersenen?

Psychiater Loes Gabriëls is een pionier in hersenbehandelingen. Zij begeleidt 28 patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis die een elektrode kregen ingeplant in het brein. De behandeling lijkt futuristisch en controversieel maar blijkt bij sommigen toch te werken. Peter leed 22 jaar lang aan een dwangstoornis en leefde in een hel. Sinds bij hem zo’n elektrode werd ingebracht, functioneert hij opnieuw normaal en is het dwanggedrag verdwenen. Maar ook Loes Gabriëls benadrukt dat de hersenwetenschap nog maar in haar kinderschoenen staat. Annick praat ook met een andere Peter: hij kreeg jaren geleden de diagnose ‘schizofrenie’: een moeilijk te begrijpen aandoening die vele vormen kan aannemen. Algemeen wordt aangenomen dat de oorzaak van deze aandoening ergens in de hersenen te vinden moet zijn. Jim van Os, een wereldwijd gerespecteerde autoriteit op het gebied van schizofrenie, denkt tegen de stroom in en trekt die stelling in twijfel.

De experten
Patrick Allegaert studeerde criminologie, filosofie en pedagogische wetenschappen. Hij is artistiek leider van het Museum Dr. Guislain. Daarnaast doceert hij cultuurfilosofie aan het Ipsoc (KATHO) en cultuurbeleid aan de Erasmushogeschool in Brussel. Hij is voorzitter van de Vlaamse Theatercommissie.

Trudy Dehue is hoogleraar wetenschapstheorie en wetenschapsgeschiedenis aan de Universiteit Groningen. In 2011 is Dehue onderscheiden als Officier in de orde van Oranje Nassau vanwege haar buitengewone wetenschappelijk werk en het belang daarvoor binnen de wetenschap en voor de samenleving. Voor haar boek De depressie-epidemie ontving ze in 2009 de Eureka Boekenprijs.

Prof. Dr Loes Gabriëls is burgerlijk ingenieur en psychiater en doctoreerde in 2004 met een proefschrift over “elektrische hersenstimulatie bij therapie refractaire obsessieve compulsieve stoornis”. Momenteel combineert ze onderzoek naar de toepassing van diepe hersenstimulatie bij diverse therapieresistente psychiatrische stoornissen met klinisch werk als psychiater. Ze geeft leiding aan het ambulante centrum voor behandeling van obsessieve compulsieve stoornissen en is eveneens verbonden aan het multidisciplinaire Leuvens Universitair centrum voor slaap- en waakstoornissen van het stoornis UZ Gasthuisberg te Leuven.

Jim van Os is hoogleraar psychiatrische epidemiologie en hoofd van de afdeling Psychiatrie en Psychologie van het Maastricht University Medical Centre. Professor van Os werd al drie keer verkozen tot Nederlandse toppsychiater en werkt mee aan Europees onderzoek naar de oorzaken en mogelijke behandelmethoden van schizofrenie. Hij werkt als enige Europees psychiater mee aan de totstandkoming van de vijfde versie van de DSM (Diagnostic and Statistical Manual), de zogenaamde ‘Bijbel van de psychiatrie’.

Te Gek – Aflevering 3: Zijn wij ons brein? – Dinsdag 18 oktober om 22.05 uur

AFLEVERING 4: FORENSISCHE PSYCHIATRIE – DINSDAG 25 OKTOBER
Zijn criminelen slachtoffer van de omstandigheden waarin ze werden grootgebracht of zit het kwade in de genen? Wanneer is iemand ontoerekeningsvatbaar en wie bepaalt zoiets? En wat is de impact op je psychische welzijn als je geconfronteerd wordt met bruut geweld? Een antwoord op deze en andere vragen zoekt Annick Ruyts in deze vierde aflevering bij verschillende daders, slachtoffers en experten. Sidney belandde van kindsbeen af in een neerwaartse spiraal van drank, drugs en criminaliteit. Henri werd na een aantal geweldplegingen ontoerekeningsvatbaar verklaard. En Hilde werd beroofd van haar veiligheidsgevoel en durft vandaag nog nauwelijks haar huis te verlaten. Experten Jochem Willemsen, Chris Dillen en Erik De Soir en Rein Gerritsen lichten toe.

Stel dat onze gedragingen door chemische processen gestuurd worden, wat betekent dat dan voor ons zelfbeeld? Zijn we dan nog verantwoordelijk voor onze eigen daden? Kunnen we dan nog kiezen tussen goed en kwaad ? Feit is dat de forensische psychiatrie vandaag een belangrijke rol speelt in ons rechtssysteem.

Sidney groeide samen met z’n broer op in de Seefhoek in Antwerpen. Hij belandde van kindsbeen af in een neerwaartse spiraal van drank, drugs en criminaliteit. In de gevangenis kreeg hij de diagnose van ‘anti–sociale persoonlijkheidsstoornis’. Zijn broer, die 14 maanden jonger is, koos voor andere helden: hij sloot zich aan bij de politie en is vandaag inspecteur. Nature or nurture? Aangeboren of aangeleerd? Psycholoog Jochem Willemsen schreef een doctoraat over dit onderwerp. Hij ondervroeg zo’n 90 mannen in Belgische gevangenissen en onderzocht hen op antisociale en psychopathische kenmerken. Henri werd na een aantal geweldplegingen ontoerekeningsvatbaar verklaard. Hij werd ‘geïnterneerd’ maar belandde toch in de gevangenis, waar hij aan zijn lot werd overgelaten. Hij is dan zelf op zoek gegaan naar een instelling waar hij behandeld kon worden voor zijn agressieproblemen. Mét succes. Maar volgens gerechtspsychiater Chris Dillen is zo’n verhaal eerder uitzonderlijk. Hij formuleert een aanklacht tegen het schrijnende plaatsgebrek in de psychiatrie voor mensen die geïnterneerd worden en de erbarmelijke omstandigheden waarin deze mensen moeten leven in de Belgische gevangenissen. Annick belicht ook de andere kant van het verhaal en praat met een slachtoffer. Hilde werd aangevallen op weg naar haar werk en deze gebeurtenis heeft vandaag nog altijd impact op haar geestelijke toestand. Ze werd beroofd van haar veiligheidsgevoel en durft haar huis nog nauwelijks alleen te verlaten. Psycholoog Erik De Soir geeft toelichting over traumaverwerking en de manier waarop je zulke slachtoffers het beste opvangt. Tot slot trekt Annick naar Rein Gerritsen. Deze Nederlandse filosoof belandde in zijn jonge jaren zelf in de gevangenis voor een gewapende bankoverval. Hij buigt zich over de vraag of het kwade in elk van ons schuilt.

De experten
Erik De Soir is de grondlegger van de FiST of het Fire-Fighter Stress Team en heeft een jarenlange ervaring als crisispsycholoog. Hij is vrijwel dagelijks bezig met de preventie, de aanpak en de nazorg van traumatische stress bij enerzijds de rechtstreeks getroffenen van schokervaringen en anderzijds ordehandhavers, reddingswerkers en hulpverleners. Naast zijn werk in het Militair Ziekenhuis heeft Erik De Soir een centrum uitgebouwd waar mensen met psychotrauma’s terecht kunnen. Erik De Soir is de auteur van vele boeken waaronder “Handleiding voor de Emotionele Doorwerking van Schokervaringen”.

Chris Dillen studeerde geneeskunde aan de RUCA-UIA en specialiseerde zich in de psychiatrie. Na zijn studies ging Dillen werken als adjunct-kliniekhoofd van het UZA – Forensische Psychiatrie, en in het Militair Hospitaal in Brussel. Vandaag is hij diensthoofd van het Centrum Medische Expertise, Neuropsychiatrie van het Militair Hospitaal Brussel en runt hij een private praktijk. Sinds 2006 is Dillen hoogleraar Forensische Psychiatrie aan de VUB.

Rein Gerritsen is wetenschapsfilosoof en studeerde wijsbegeerte, natuurkunde en theoretische psychologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Over zijn jeugd en zijn tijd in het criminele milieu schreef Gerritsen Knock Out. De zieke ziel. Door twee en een half jaar opsluiting (inclusief 13 weken isoleercel) voor onder meer het overvallen van een bank, is Gerritsen een ervaringsdeskundige tegen wil en dank van het Nederlandse strafsysteem. Wie in de gevangenis gezeten heeft, loopt een kans van 80% daar nog eens terug te komen. Rein Gerritsen is een van de mensen die aan de goede kant van de streep bleef. Hij is al jaren actief als wetenschapsfilosoof, vertaler en schrijver. Zo is hij de vertaler en inleider van Philip Zimbardos Het Lucifer effect. Hoe gewone mensen zich laten verleiden tot het kwaad.

Psycholoog Jochem Willemsen behaalde begin dit jaar zijn doctoraat in de psychologie aan de Universiteit Gent. Hij onderzocht het voorkomen van angst en depressie bij gedetineerden met een psychopate persoonlijkheidsstoornis. In het verlengde van dit onderzoek ontwikkelde hij ook een perspectief op psychopathie vanuit de psychoanalyse van Freud en Lacan.

Te Gek – Aflevering 4: Forensische psychiatrie – Dinsdag 25 oktober om 22.05 uur

AFLEVERING 5: RELATIES – DINSDAG 1 NOVEMBER
Relaties maken een belangrijk deel uit van ons leven en hebben een aanzienlijke impact op ons geestelijke welzijn en onze identiteit. Zeker in tijden waarin gemiddeld één op drie huwelijken strandt en ongeveer 20% daarvan eindigt met een vechtscheiding. Relatietherapie is vandaag dan ook de meest voorkomende vorm van therapie. Meestal zijn de kinderen de dupe van relatiecrisissen. Elise leefde in twee verschillende werelden na de vechtscheiding van haar ouders. Nog ingrijpender voor een relatie is de dood: Greet trof haar zoontje van amper tien maanden oud levenloos aan in zijn wiegje. En Jeanine werd in totaal meer dan zeven jaar gepest op de werkvloer. Experten Dirk De Wachter, Lut Celie, An Hooghe, en Paul Verhaeghe lichten toe. Annick praat met Elise, een meisje van 17. Haar ouders gingen uit elkaar toen ze drie was en de scheiding verliep niet zonder slag of stoot. Ze leefde in twee verschillende werelden en moest zich constant aanpassen. De vele ruzies hebben haar jeugd voor een stuk getekend. Gelukkig kan Elise terecht in ‘De Bleekweide’, een therapiecentrum waar psychotherapeute Lut Celie jongeren begeleidt na verlieservaringen.

De band tussen ouders en kinderen blijft dus belangrijk, ook wanneer de ouders uit elkaar gaan. Maar wat gebeurt er wanneer een gedwongen afscheid zich opdringt? Greet trof haar zoontje van tien maanden oud levenloos aan in zijn wiegje. Een hartverscheurend verhaal over moederliefde die zelfs de dood overstijgt. Over een relatie met iemand die er niet meer is. Omdat – zoals de dichter Lorca het ooit prachtig heeft verwoord – we ook zijn wat we verloren hebben.

Ook de persoonlijke banden op de werkvloer mogen niet onderschat worden. Jeanine werd in totaal meer dan zeven jaar gepest. Al die tijd kreeg ze kleinerende opmerkingen, werd ze geïntimideerd, genegeerd en zelfs bedreigd. De pesterijen hebben geleid tot heel wat mentale en fysieke klachten. Waarom pesten collega’s elkaar? Naar dat antwoord gaat Annick op zoek bij professor Paul Verhaeghe van de Gentse universiteit.

De experten
Psychotherapeute Lut Celie werkt voornamelijk met kinderen en jongeren maar geeft ook trainingen aan opvoeders en begeleiders. In haar opvangcentrum ‘De Bleekweide’ begeleidt ze jongeren na verlieservaringen. Ze schreef de boeken Het kleine sterven en Luister nu eens naar mij.

Dirk De Wachter is psychiater en psychotherapeut. Hij is diensthoofd systeem- en gezinstherapie aan het Universitair Psychiatrisch Centrum K.U.Leuven Campus Kortenberg. Hij is opleider en supervisor in de gezinstherapie in verschillende centra in binnen- en buitenland. In 2012 verschijnt zijn boek 'Borderline Times, het einde van de normaliteit.'

An Hooghe is klinisch psycholoog en relatie- en gezinstherapeute. Ze is verbonden aan Context, Centrum voor relatie- en gezinstherapie aan het UZ Leuven. An Hooghe specialiseerde zich in ‘rouw vanuit een gezinstherapeutische benadering’.

Paul Verhaeghe is klinisch psycholoog en psychoanalyticus. Hij is hoogleraar en vakgroepvoorzitter aan de Universiteit Gent. In 2009 publiceerde hij Het einde van de psychotherapie, waarin hij pleit voor een andere visie op de hedendaagse psychische problemen en een grondige herwaardering van de psychotherapie. In 1998 raakte hij bekend bij een breder publiek door zijn boek Liefde in tijden van eenzaamheid, een kritische analyse van de hedendaagse verhoudingen tussen man en vrouw. Dit werk werd opnieuw uitgegeven in 2011.

Te Gek – Aflevering 5: Relaties – Dinsdag 1 november om 22.05 uur

AFLEVERING 6: PSYCHOLOGISERING – DINSDAG 8 NOVEMBER
Niet alleen in onze relaties zijn we constant op zoek naar de perfectie en het grote geluk. Anno 2011 lijkt ‘gelukkig zijn’ wel een plicht geworden. Heel wat mensen die geen duidelijke aandoening hebben, die niet psychisch ziek zijn, stappen met ‘normale’ levensproblemen toch naar de psychische hulpverlening. Jana’s leven veranderde volledig na het volgen van een cursus ‘mindfulness’. Florian noemt zichzelf een nonconformistische kunstenaar: zijn psychoses zijn een onderdeel van zijn identiteit. En de 48-jarige Alexander kreeg de diagnose ‘Autisme Spectrum Stoornis’ één jaar nadat ook zijn zoon van zes dat label kreeg opgespeld. Experten Edel Maex, Erik Thys en Jacques Claes lichten toe.

Waarom voelen duizenden mensen vandaag de noodzaak om structureel anders in het leven te staan? Waarom hebben zoveel mensen hulp nodig om aan de huidige maatschappelijke norm te kunnen blijven beantwoorden? Een populair hulpmiddel waar mensen vandaag naar grijpen is ‘mindfulness’: een boeiend fenomeen dat de hype overstijgt. Annick praat met psychiater Edel Maex en met Jana, een muzikante die deze opleiding volgde en wiens leven nooit  meer hetzelfde zal zijn.

Annick heeft ook een bijzondere ontmoeting met Florian, een kunstenaar die zich weinig aantrekt van die maatschappelijke norm. Zijn psychoses zijn een onderdeel van zijn identiteit. Zijn donkere foto’s laten niemand onberoerd. Zou de wereld er minder geniaal en kunstzinnig uitzien zonder psychische problemen? Is er met andere woorden een link tussen psychische kwetsbaarheid en creativiteit? Psychiater Erik Thys schrijft op dit moment een doctoraat over deze materie.

Tot slot onderzoekt Annick hoe we vroeger en nu met bepaalde ‘problemen’ omgaan. Autisme bijvoorbeeld. Een aandoening die een bijzondere weg heeft afgelegd. Vroeger werd de diagnose nauwelijks gesteld en vandaag is zowat iedereen die met kinderen werkt, getraind om de symptomen te onderscheppen. Alexander is een filosoof van 48. Hij kreeg de diagnose ASS, één jaar nadat ook zijn zoon van zes dat label kreeg. Twee generaties autisme. Annick praat met hen over een maatschappij in verandering. Ook de 83-jarige psycholoog/filosoof/filoloog Jacques Claes weet heel wat over die evoluties in de samenleving en welke impact ze hebben op ons gemoed. Vanuit zijn bureau met zicht op de kathedraal van Antwerpen buigt hij zich over de psychologisering van de 21ste eeuw, ‘want we hebben vandaag allemaal consultants nodig, mevrouw’.

De experten
Professor Jacques Claes (1929) is emeritus hoogleraar psychologie aan de Antwerpse universiteit UFSIA, nu Universiteit Antwerpen. Hij is licentiaat klassieke filologie, filosofie en doctor in de psychologie. Claes staat bekend om zijn heldere filosofische geest, een scherpzinnige blik en humorvolle taal. Hij is een veel gevraagde en boeiende spreker op lezingen waarin het verband tussen geschiedenis, filosofie en psychologie centraal staat.

Edel Maex is psychiater binnen het ZNA (Ziekenhuis Netwerk Antwerpen) Hij is trainer in Mindfulness Based Stress Reduction. Bij een breder publiek is hij vooral bekend als de man die de mindfulnesstraining in ons land introduceerde: een in het boeddhisme gewortelde meditatietechniek die onder meer een terugval in depressie kan helpen voorkomen. Van zijn boek Mindfulness werden ondertussen ruim 12.000 exemplaren verkocht, en de belangstelling blijft groeien.

Erik Thys is als psychiater verbonden aan het psychosociaal centrum Sint Alexius Elsene en het universitair psychiatrisch centrum van de KU Leuven. Erik Thys maakt deel uit van Het Mis Verstand, een vzw die als doel heeft om de misverstanden en vooroordelen rond psychiatrische stoornissen te bestrijden. Hij is ook componist, acteur, auteur en striptekenaar. Erik Thys publiceerde het allereerste stripverhaal over autisme: Het geheim van de ruimtelift.

Niki Van Remoortel stichtte 30 jaar geleden de Triangel in Borsbeek, een multidisciplinair therapiecentrum dat gespecialiseerd is in diagnose en therapie bij kinderen, jongeren en volwassenen.

Te Gek – Aflevering 6: Psychologisering – Dinsdag 8 november om 22.05 uur

DE GIDS: ANNICK RUYTS.
“Neen ik ben het reizen allesbehalve beu, en trouwens: dit jaar maakte ik misschien wel de reis van mijn leven: zonder verre bestemmingen, zonder jetlag, maar door het hoofd van de Vlaming. Het was een fantastische reis. Ik besef nu meer dan ooit hoe snel je aan de andere kant kunt zitten van de dunne lijn tussen normaal en abnormaal. Het kan iedereen overkomen.” (Annick Ruyts)

Onze gids in Te Gek is Annick Ruyts (47), televisievrouw ‘pur sang’ en vooral bekend van haar reisprogramma’s op Eén. Dit najaar maakt ze inderdaad een wel heel bijzondere reis voor Canvas. Een sprong in het diepe en het verdiepende. Een reis door hoofd van de Vlaming anno 2011. Het reizen zit Annick in het bloed, want heel haar jeugd woonde ze zelf in het buitenland. Met haar ouders bracht ze haar jeugd door in Duitsland en Amerika. Talen studeren leek dan ook evident en in 1988 studeerde ze af aan het Hoger Instituut voor vertalers en tolken als licentiaat vertaler-tolk Nederlands-Duits Engels -Deens. Annick werkt al sinds 1989 bij de VRT, waar ze binnenkwam langs de grote poort, na haar tweede plaats in de talentenjacht Sterrenwacht. Televisie noemt ze haar ‘natuurlijke biotoop’ en ze is al die jaren dan ook voor televisie blijven werken: als researcher, reporter, regisseur en presentatrice. Aanvankelijk werkte Annick vooral achter de schermen, als researcher voor programma’s als Margriet aan Zee, Kom op tegen Kanker, Festivalitis, en de talkshows van Jan Van Rompaey. Later maakte ze reportages voor De Droomfabriek, Ombudsjan, Couleur Locale, Afrit 9, Zomerliefde en Verloren Land. Maar Annick is natuurlijk vooral bekend van Grenzeloze liefde (2000-2005) en We Are from Belgium (2005-2009). In het eerste programma portretteerde ze Vlamingen die hun hart in het buitenland waren verloren en have en goed hadden achtergelaten om ‘in den vreemde’ een nieuw bestaan op te bouwen aan de zijde van hun geliefde. In We are from Belgium bezocht Annick Vlaamse koppels die met zijn tweeën de sprong naar een nieuw leven in het buitenland hadden gewaagd.

Zo gaat Annick Ruyts al meer dan 20 jaar op zoek naar menselijke verhalen. Gewapend met een groot empathisch vermogen trekt ze de wijde wereld in. Van de ene exotische bestemming naar de andere. Op zoek naar mensen met een sterk verhaal. Grensoverschrijdend en grenzeloos. In Te Gek is dat eigenlijk niet anders.

TE GEK ONLINE.
Zoals bij alle programma’s biedt canvas.be ook voor Te Gek achtergrondinformatie en video aan, maar www.canvas.be/tegek gaat nog een heel stuk dieper, breder en verder.

Dieper
Op de website krijgen bezoekers fragmenten te zien uit de uitzendingen, met onder meer deskundige toelichting van alle experten uit het programma. Aan de hand van die fragmenten krijgt de surfer antwoorden aangereikt op vragen als ‘wanneer spreekt men van een burn-out?’, ‘wat is nu eigenlijk ADHD?’, ‘hoeveel weten we al over onze hersenen?’, enz. Daarnaast is er van elke expert die aan het woord komt, een overzichtelijke biografie.

Breder
De thema’s en onderwerpen uit de televisiereeks worden online verder uitgewerkt. Wat betekent geluk voor ons? Wat maakt ons bang? Hoe zien we de toekomst?, enz. Tientallen getuigen komen anoniem aan het woord en antwoorden op deze schijnbaar simpele vragen. Dat levert een boeiend audioverhaal op, aangevuld met indringende beelden van enkele jonge fotografen. Ook aan de surfer zelf worden diezelfde vragen gesteld. Via een ingesproken getuigenis, of gewoon door een commentaar te schrijven, kan iedereen reageren en zijn of haar verhaal, antwoord of bedenking achterlaten op de site. Daarnaast staat elke week een andere bekende columnist(e) even stil bij de thematiek van het programma. De columnisten zijn: radiopresentatrice Barbara Rottiers, schrijfster Annelies Verbeke, radio- en televisiepresentator Luc Janssen, acteur Herman Verbruggen, auteur Hugo Matthysen en kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen.

Verder
De site neemt ook een duik in het rijke VRT-archief: aan de hand van uniek beeldmateriaal krijgen we een kijk op de manier waarop onderwerpen rond geestelijke gezondheid vroeger aan bod kwamen op televisie. Ten slotte krijgt iedereen die na de uitzending met vragen zit of nood heeft aan hulp of een luisterend oor, via canvas.be een overzicht van verschillende hulplijnen of -organisaties, heel algemeen of net erg specifiek. Na de uitzending van de televisiereeks Te Gek wordt de inhoud van de site met de nodige zorg en omzichtigheid geïntegreerd en bestendigd in de site van de vzw Te Gek!?

TE GEK: HET BOEK
De Vlaming slikt massaal antidepressiva en ons zelfmoordcijfer is schrikwekkend hoog. Iedereen kent wel iemand die ooit in behandeling is geweest bij een psycholoog of een psychiater. Verhalen over eetstoornissen, burn-outs en ‘borderliners’ zijn geen uitzonderingen meer. Mensen grijpen steeds sneller naar een pilletje en gaan op zoek naar instantoplossingen die het liefst van al buiten zichzelf liggen. Psychische aandoeningen worden verklaard aan de hand van een ‘foutje in onze hersenen’ of een ‘tekort of teveel van een bepaald stofje’. Jong en oud krijgen gemakkelijk een label toegekend: ASS, ADD, ODD, ADHD, OCD, BPD. En wat blijkt? Sommigen zijn daar zelfs blij mee! Wat is er aan de hand? Heeft dit alles te maken met de maatschappij waarin we vandaag leven? Heeft de Vlaming anno 2011 te kampen met nieuwe problemen op het vlak van geestelijke gezondheid in vergelijking met 25 jaar geleden? In het boek Te gek. Over de onrust in ons hoofd gaat Annick Ruyts net als in de televisieserie op zoek naar antwoorden op deze vragen. Ze reist doorheen Vlaanderen, maar meteen ook door ons hoofd en onze manier van kijken en leven. Ze gaat langs bij psychiaters en psychologen die de vinger aan de pols houden van ons psychische welzijn, maar legt ook haar oor te luisteren bij ‘ervaringsdeskundigen’, mensen die de kwalen van onze tijd aan den lijve ondervonden en ons graag getuige laten zijn van hun verhaal. Een onmisbaar boek voor wie zich vragen stelt bij de onrust in ons hoofd en antwoorden wil vanuit diverse invalshoeken.

Het boek Te gek. Over de onrust in ons hoofd is een uitgave van Canvas i.s.m. Uitgeverij Van Halewyck. Het kost 19.95 euro en ligt vanaf 11 oktober in de winkel

OPVANG NA UITZENDINGEN: TELE-ONTHAAL.
Om kijkers die daar nood aan hebben na de uitzending, optimaal bij te staan, wordt aan het einde van elke aflevering van Te Gek zowel op televisie als op de website verwezen naar Tele-Onthaal. Op televisie gebeurt dat als volgt: het logo van Tele-Onthaal wordt getoond, samen met de tekst ‘Praten is de eerste stap’. Daarnaast is er een gesproken tekst.

PRATEN IS DE EERSTE STAP
Soms wil je liever praten met iemand die jou niet persoonlijk kent en aan wie je je naam niet hoeft te zeggen. Op het gratis nummer 106 van Tele-Onthaal kan je daarvoor 24 uur op 24 terecht bij een vrijwilliger. Online contact nemen om anoniem te chatten met een vrijwilliger kan ook: op www.tele-onthaal.be vind je wanneer en hoe.

Tele-Onthaal
De hulpdienst, Tele-Onthaal, biedt anoniem en 24 uur op 24 opvang op een kosteloos en eenvoudig noodnummer (106) en online via chat. Via de telefoonlijn en de chat kan iedereen terecht voor een gesprek wanneer het op een bepaald moment moeilijk gaat in het leven. Het gesprek gaat over levensmoeilijkheden zoals eenzaamheid, drugs, partnergeweld of zelfdoding. Tele-Onthaal zorgt ook voor deskundige doorverwijzing naar professionele hulp. De hulplijnen worden bemand door geselecteerde en gevormde vrijwilligers die gedurende hun engagement kunnen rekenen op de ondersteuning van beroepskrachten. In 2010 beantwoordden de vrijwilligers van Tele-Onthaal 122.422 oproepen (335 per dag) waarvan meer dan 12.000 (33 per dag) oproepen over zelfdoding en depressie. Tele-Onthaal richt zich niet tot één of meerdere doelgroepen of tot één bepaalde problematiek. Het hulpaanbod staat nadrukkelijk open voor iedereen. Tele-Onthaal bereikt hierdoor een zeer ruime groep: Van zeer jong (-12jarigen) tot hoogbejaarden (90+ers), mensen die voor het eerst hulp zoeken en mensen met een zware psychiatrische problematiek die reeds jarenlang professionele begeleiding krijgen. Dankzij een uitgebouwde lokale werking met meer dan 550 vrijwilligers zorgt Tele-Onthaal voor een deskundige doorverwijzing naar professionele hulpverlening en dit, heel bewust, op maat van de betrokkene. In elke provinciehoofdstad (Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent, Hasselt en Leuven) bevindt zich een Tele-Onthaaldienst met een team van vrijwilligers. Zij beschikken over actuele en heel concrete informatie over het hulpaanbod in hun regio.

Foto: VRT / Bart Musschoot

Te Gek: vanaf dinsdag 4 oktober om 22.05 uur op Canvas

Meer info: www.canvas.be/tegek en www.tele-onthaal.be