Dinsdag 6 maart op Canvas: een vergeten Vlaamse pionier van de anticonceptie
Woensdag, 22 februari 2012 - 23u08
De documentaire De pil van dokter Peeters is een historische kroniek van Bart Beckers en Karl van den Broeck over het pionierswerk van de Vlaamse gynaecoloog Dr. Ferdinand Peeters, die eind jaren ’50, begin jaren ’60 in het grootste geheim de eerste bruikbare anticonceptiepil ontwikkelde.
Canvas zendt de documentaire uit op dinsdag 6 maart om 21.10 uur, naar aanleiding van de internationale Vrouwendag op 8 maart.
Van maart 1959 tot januari 1960 experimenteerde de Vlaamse gynaecoloog Dr. Ferdinand – Nand – Peeters (1918-1998) met synthetische hormonen om 'in navolging van Gregory Pincus' een oraal anticonceptiemiddel te maken. Dr. Peeters is op dat moment hoofd van de afdeling gynaecologie van het Turnhoutse Sint-Elisabethziekenhuis. Hij is de eerste gynaecoloog in de Noorderkempen en in zijn praktijk, die zich uitstrekt van Ravels tot Herentals, krijgt hij vaak te maken met schrijnende gevallen: vrouwen die op latere leeftijd hun twaalfde of dertiende kind baren; veel miskramen; gehandicapte kinderen.
Wanneer in 1957 in Amerika de eerste anticonceptiepil (Enovid) op punt wordt gesteld door Dr. Gregory Pincus (1903-1967), is Peeters erg geïnteresseerd. Enovid is niet onomstreden. De pil van Pincus is te zwaar en de vrouwen die ze nemen, klagen over ernstige bijwerkingen.
De ontwikkeling van de pil
Dr. Peeters neemt contact op met de Duitse firma Schering die het patent bezit op twee synthetische hormonen die sterk lijken op de componenten waarmee Pincus zijn Enovid samenstelde. In 1959 krijgt Peeters voldoende stalen 'norethisteronacetaat' (een progestageen) en 'ethinyloestradiol' (een oestrogeen) om aan de slag te gaan. Samen met zijn assistent Reimond Oeyen en klinisch bioloog Marcel Van Roy test hij verschillende combinaties uit. In maart 1960 reizen de drie artsen naar Berlijn om er de resultaten van hun onderzoek voor te stellen. De onderzoekers bij Schering zijn onder de indruk. In een dosering van 4 microgram norethisteronacetaat en 50 microgram ethinyloestradiol is het preparaat niet alleen een feilloos anticonceptiemiddel, het heeft ook geen noemenswaardige bijwerkingen.
Schering laat de dosering van Peeters testen in verschillende labo's verspreid over de hele wereld en de resulaten van de Turnhoutse gynaecoloog en zijn team worden telkens bevestigd. In december 1960 publiceert Peeters zijn bevindingen in het Duitse vakblad Geburtshilfe und Frauenheilkunde. Het zal nog tot januari 1961 duren vooraleer Schering de eerste Europese pil op de markt brengt: Anovlar. Die is meteen een succes. Al snel past ook Gregory Pincus de dosering van zijn Enovid aan die van Anovlar aan. Men zou dus zonder overdrijven kunnen stellen dat de Belgische Dr. Peeters de stiefvader is van de pil. Hij heeft het 'kind' van Pincus grootgebracht. Anovlar was de eerste werkzame én veilige pil.
Het verhaal van dokter Peeters
In de documentaire De pil van dokter Peeters wordt dit verhaal voor het eerst verteld. De vraag waarom de diepgelovige Dr. Peeters nadien nooit een woord repte over zijn doorslaggevende bijdrage tot de ontwikkeling van de pil wordt er eveneens in beantwoord. Journalist Karl van den Broeck en regisseur Bart Beckers zochten en vonden vier vrouwen die in 1959-'60 de experimentele pil van dokter Peeters uitprobeerden. Margriet Lievens (81), Elisabeth Wouters (79), Lutgard Cambré (80) en Carolina Wouters (80) denken met veel warmte terug aan dr. Peeters die sommigen van hen het leven redde door hen de controle te geven over hun eigen vruchtbaarheid. De herinnering aan de zwijgzame dokter met zijn onafscheidelijke sigaar die altijd de kant van de vrouwen koos, is nog altijd zeer levendig.
In De pil van dokter Peeters gaat Marc Peeters op zoek naar de precieze rol die zijn vader gespeeld heeft in de medische geschiedenis. Hij bezoekt oud-collega's zoals gynaecoloog Harry Van Der Pas, Karel Dergent (Ortho Pharmaceutica), Fons Uytterhoeven (CM), Luc De Broe (Schering België). Hij reist ook naar het Schering-archief in Berlijn waar archivaris Thore Grimm documenten opdist die duidelijk de doorslaggevende bijdrage van Nand Peeters bewijzen.
Professor Jean-Jacques Amy, hoofd van de dienst gynaecologie van de Vrije Universiteit Brussel, plaatst het belang van Dr. Nand Peeters in perspectief. Volgens hem werd het hoog tijd dat de wetenschappelijke wereld zijn pioniersrol erkent. Het laatste woord is voor Dr. Dirk Janssens, de laatste associé van Dr. Peeters. 'Hopelijk spreken we binnenkort van de PPP, de Pincus-Peeters Pil', zegt hij.
De pil van dokter Peeters: op dinsdag 6 maart om 21.10 uur op Canvas
Foto: VRT
Meer info: www.canvas.be